Skip to content

Rapport Leren van zelforganisatie

Leren van zelforganisatie in Almere

Gemeente Almere heeft ruime ervaring met organische gebiedsontwikkeling en burgerinitiatieven. Ook in Almere levert de interactie tussen kleinschalige en relatief autonome burgerinitiatieven en de institutionele wereld van de gemeente uitdagingen op. Doel van het TNO onderzoek was om de gemeente meer inzicht te geven in haar werkwijze en rollen ten opzichte van burgerinitiatieven en om verbeterpunten te benoemen voor het faciliteren van initiatieven. Vier burgerinitiatieven en twee uitnodigingsstrategieƫn werden onderzocht. Daarbij zijn interviews afgenomen met zowel initiatiefnemers als gemeentelijke beleidsmakers. In een workshop waaraan alle partijen deelnamen, zijn bevindingen gedeeld en besproken. Deze workshop was een van de eerste gelegenheden waarbij betrokkenen gezamenlijk over de initiatieven en het proces dat zij doorlopen konden praten.

Uit het onderzoek bleek dat er in de interactie tussen gemeente en initiatieven verschillende rollen te herkennen zijn. De initiator staat het meest aan de kant van het initiatief, en is degene die zegt: "Dit gaan we doen!" Dit kan een individuele bewoner zijn, een groep burgers of bijvoorbeeld een ondernemer. Aan de andere kant, dicht bij de traditionele wereld van de gemeente, staat de disciplinair. Hij is degene die toetst of een initiatief binnen de kaders, criteria en randvoorwaarden van de gemeente past. "Niet buiten de paden treden!" is zijn uitgangspunt. Als contactpunten tussen de initiator en de disciplinair werken de navigator en de wegbereider. De navigator zegt: "We zien gaandeweg wel hoe we moeten lopen." Hierbij hoort het voortdurend zoeken naar (nieuwe) wegen en het verkennen van mogelijkheden. Deze rol staat relatief dicht tegen het initiatief aan en helpt het initiatief zijn weg te vinden door de gemeentelijke organisatie heen. Dichterbij de wereld van de gemeente staat de wegbereider. Zijn rol is om eenmaal gebaande paden verder te consolideren totdat een geijkte route is ontstaan: "Deze route nemen we voortaan." Producten van de wegbereider zijn loketten voor bewoners en ondernemers en handreikingen over hoe om te gaan met burgerinitiatieven.

Van al deze rollen blijkt de navigator de belangrijkste in het bij elkaar brengen van gemeente en initiatief. Zijn rol is echter ook de meest uitdagende. Dilemma's zijn: hoe ga je om met verantwoording en verantwoordelijkheid naar gemeente en initiatief, hoe bouw je kennis op als ieder initiatief uniek is, welke instrumenten staan tot je beschikking als dingen voortdurend kunnen veranderen? Uit het onderzoek komen verschillende aanbevelingen naar voren die het werk van de navigator kunnen vereenvoudigen, zonder een uniforme werkwijze na te streven. De opgave voor de wegbereider is om in de gemeentelijke organisatie een cultuur creƫren waarin de navigator optimale bewegingsruimte heeft en de disciplinair zijn lijn optimaal kan beheren.

Leren van zelforganisatie in Almere (TNO)